Orhan Şaik Gökyay

Orhan Şaik Gökyay, 16 Temmuz 1902 tarihinde Kastamonu’nun İnebolu ilçesinde dünyaya geldi. Babası Mehmet Cevdet Efendi’ydi ve ilkokul öğretmeniydi, annesi ise Şefika Hanım’dır. Asıl adı Hüseyin Vehbi’dir. Milli Eğitim Bakanlığının yayımladığı genelge ile tüm öğrencilerin Türk isim alması gerekti. Hüseyin Vehbi, Orhan ismini aldı ve daha sonra Gökyay soyadını aldı. İlköğrenimini Yarapçı ve Numune okullarında tamamladı. Daha sonra rüştiyeye (ortaokul derecesi) başladı. İdadinin dokuzuncu sınıfında okurken ailesinin maddi sıkıntı çekmesi nedeni ile okulu bıraktı.

Özel idarede katip olarak çalışmaya başladı ve edebiyat ile ilgiledi. İlk şiiri olan Annemin Mezarında isimli eserini 1922 yılında Açıksöz gazetesinde yayımladı. İkinci yayımlanan şiiri ise İzmir’in işgali ile duyduğu üzüntü ile yazdığı İzmir Rüyası isimli eseriydi. Daha sonra eğitimine tekrar başladı ve 1922 yılında Ankara’ya gitti. Ankara İlköğretmen Okulu’nun son sınıfına kayıt oldu ve bitirdi. 1923 yılından sonra Samsun ve Balıkesir’de öğretmenlik yaptı. Balıkesir’de Ruhi Naci’nin desteği ile Çağlayan isimli edebiyat dergisini çıkardı. 1924-1926 yılları arasında Mehmet Akif, Tokadizade Şekip ve Hasan Basri’nin yazılarını yayımladı. 1927 tarihinden önce Kastamonu İdadisi’nin son sınıfına kaydoldu ve bitirdi. Daha sonra İstanbul Darülfünun Edebiyat Fakültesi’ne ve Yüksek Öğretmen Okulu’na kaydoldu. Eğitimini iki okulda birden sürdürdü ve Almancasını ilerletti. 1930 yılında Yükseköğrenimini tamamladı ve Kastamonu, Edirne, Ankara, Malatya, Eskişehir, Bursa’da edebiyat öğretmenliği yaptı. 1934 yılında Edirne’de görev yaparken İngilizce öğretmeni Ferhunde Sarıoğlu ile evlendi.

Sonraki Yaşamı

1938 yılında Dede Korkut Hikayeleri’ni yayımladı ve bu eser sayesinde Dede Korkut’un torunu olarak anıldı. 1939 yılında Ankara’da bulunan Musiki Muallim Mektebi’ne öğretmen olarak girdi ve bu kurumda daha sonra müdür oldu. Necil Kazım Akses ve Ulvi Cemal Erkin’in yaptıkları Konservatuar Marşı’nın güftesini yazdı. 1944 yılında en önemli araştırmalarından olan Kabusname’yi yayımladı. 1944 yılında okul arkadaşı Nihal Atsız’ı evinde ağırlaması sonrası Irkçılık ve Turancılık davası nedeni ile konservatuardaki görevine son verildi. Tutuklandı ve İstanbul’a gönderildi, burada işkence gördü. 11 ay tutuklu kadı ve yargılanarak serbest kaldı.

Beraat edince öğretmenliğe geri döndü. 1947-1951 yılları arasında Galatasaray Lisesi’nde öğretmenlik yaptı. 1951-1954 yılları arasında Londra Kültür Ateşeliği ve Öğrenci Müfettişliği yaptı. 1954-1959 yılları arasında İstanbul Çapa Eğitim Enstitüsü ve Yüksek Öğretmen Okulu’nda edebiyat öğretmenliği yaptı. 1959-1962 yılları arasında Londra School of Oriental and African Studies’te Türk dili ve edebiyatı öğretmenliği yaptı. 1967 yılında yaş haddi nedeni ile emeli oldu.

Emeklilik Sonrası ve Ölümü

Orhan Şaik Gökyay, emeklilik sonrası çalışmaya devam etti. 1967-1970 yılları arasında Çapa Eğitim Enstitüsü’nde gönüllü edebiyat öğretmenliği yaptı. Eğitimcilik hayatına ara verdi ve 1983 yılında 81 yaşında iken öğretmenliğe tekrardan başladı. 1983-1986 yılları arasında Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi’nde öğretim görevliliği yaptı. 1988-1992 yılları arasında Mimar Sinan Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi’nde dersler verdi.

Yaşamı boyunca Türk Dili, Türk Folklor Araştırmaları, Nesil, Oluş, Ülkü, Çağrı, Musiki Mecmuası, Tarih ve Toplum gibi dergilerde eleştiriler yayımladı. 1982 yılında bu eleştirileri Destursuz Bağa Girenler isimli kitabında topladı. Büyük ve değerli kütüphanesini 1984 yılında Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Kütüphanesi’ne bağışladı. 1987 yılında Türkiye Yazarlar Birliği tarafından verilen Üstün Hizmet Ödülü’nü aldı. Türk Bilgisi Araştırmaları Dergisi’nin 6 ve 7. Sayıları 1988 yılında Gökyay’a Armağan olarak çıktı. İstanbul Üniversitesi Orhan Şaik’e 1889 yılında fahri doktorluk diploması verdi. 1991 yılında Devlet Sanatçısı unvanı aldı.

2 Aralık 1994 yılında 92 yaşındayken vefat etti. 3 Aralık’ta Üsküdar’da bulunan Nakkaştepe Mezarlığı’na defnedildi.

2002 yılından sonra Orhan Şaik Gökyay Şiir Ödülü verilmektedir.

Eserler

SıraEser AdıEser TürüYılı
1.Dede Korkutİnceleme1938
2.Devlet Konservatuvarı Tarihçesiİnceleme1941
3.Kâtip Çelebi-Hayatı, Şahsiyeti ve Eserleriİnceleme1957
4.Kâtip Çelebi’den Seçmelerİnceleme1964
5.Birkaç ŞiirŞiir1976
6.Kâtip Çelebi Hayatı, Kişiliği ve Eserlerinden Seçmelerİnceleme1982
7.Destursuz Bağa Girenler Deneme1982
8.Kâtip Çelebiİnceleme1986
9.Molla Lütfiİnceleme1987
10.Bu Vatan KiminŞiir1994
11.Seçme Makalelerİnceleme1995
12.Güçlük Nerede?Deneme2001

Bu eserlerin yanında birçok sadeleştirme ve çeviri eserleri vardır.

Kanynak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa Dön