Memduh Şevket Esendal

Memduh Şevket Esendal, 1883 yılında Çorlu’da doğdu. Babası Kara Kahyalar olarak bilinen aileden Mehmet Şevki Bey, annesi Emine Şadiye Hanım’dır. Ailesi çiftçilik yapmakta olan varlıklı bir ailedir. Çorlu’da peş peşe yaşanan savaş ve göçlerden dolayı düzenli bir eğitim göremedi. Kendi kendisi yetiştirdi ve Arapça, Farsça, Fransızca öğrendi.

1906 yılında İttihat ve Terakki’nin üyeleri arasında girdi. 1907 yılında babası vefat etti ve ailenin geçimini üstlendi. 1908 yılında parti müfettişliği yaptı. Anadolu’nun ve Rumeli’nin birçok bölgesini dolaştı. 1908 yılında dayısının kızı Ayşe Faide Hanım ile evlendi. 1912 yılında Mehmet, 1915’te Ahmet isimli oğlu doğdu.  Meslek odalarının kurulmasında ve teşkilatlanmasında faaliyet gösterdi. Esnad Odaları Mümessilliği, Anadolu Vilayetler Müfettişliği yaptı. Balkan Savaşlarında İstanbul’a göç ettiler. Aile bütün mal varlığını kaybetti ve geçim sıkıntısı yaşadı. Savaş bitince tekrardan Çorlu’ya döndü, ancak Birinci Dünya Savaşı çıkınca tekrardan İstanbul’a döndü.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında İstanbul’daki beslenme sorunu ile ilgili görevlerde bulundu. Teşkilat-ı Mahsusa’nın bünyesinde Birinci Dünya Savaşı’na katılmak için İstanbul’dan ayrıldı. 1915 yılında İttihatçıların Ankara temsilcisi oldu.

İngiliz kuvvetleri 13 Kasım 1918’de İstanbul’da bulunan İttihat ve Terakki merkez binasını bastılar. Memduh Şevket’te o sırada oradaydı ve kaçmayı başardı. İstanbul Hükümeti, Memduh Şevket hakkında kovuşturma açtı. Memduh Şevket bunun üzerine bir süre İtalya’da saklandı. 1920 yılında Mustafa Kemal’in çağrısı üzerine Ankara’ya geldi.

Elçilik Görevleri

1921 yılında Ankara hükümetinin ilk yurt dışı temsilciliği olan Bakü’ye orta elçi olarak gitti. Bu görevinde Kafkaslar’da ve Rusya’da bulunan Türk esirleri Anadolu’ya getirmek, silah ve cephane nakliyatı yaptı. Türk esirlerin ülkeye dönmesinde büyük çaba harcadı. Rusya’nın seferberlik ilan etmesi sonrası Azerbaycan’da bulunan Türklerin Ruslar tarafından askere alınmasına engel oldu. 1924 yılında Rusya’nın Azerbaycan Devleti’ne son vermesi üzerine Bakü’de bulunan Türk temsilciliği kapandı. Memduh Şevket Esendal bunun üzerine ülkeye geri döndü.

1925 yılında ülkeye döndükten sonra Kabataş Lisesi ve Mekteb-i Sultani’de coğrafya öğretmenliği yapmaya başladı. Aynı sene ittihatçılardan arkadaşları ile Melek isimli haftalık olarak siyasi gazete çıkardı. Memduh Şevket’in ilk öyküleri de bu gazetede yayımladı. Miras isimli romanını Meslek gazetesinde Miras isimli romanını tefrika etti. Gazetede resim ve karikatürlerini yayımladı. Bazı karikatürler neden ile hakkında kovuşturmalar açıldı. Gazete daha sonra hükümet tarafından kapatıldı.

1925 yılında Tahran elçisi olarak atandı. Ağrı isyanı sırasında iki devlet arasında anlaşmazlık yaşandı. Memduh Şevket, 1930 yılında bu görevinden istifa etti. Ülkeye döndükten sonra CHP Merkez İdare Heyeti’ne alındı. 1931-1933 yılları arasında Elazığ milletvekilliği yaptı. 1933 yılında Kabil büyükelçiliğine atanınca milletvekilliğinden istifa etti. 1933-1941 yılları arasında Kabil Büyükelçiliği yaptı. Komünist rejimden kaçıp Afganistan’a sığınan Türkmen çocukları Türkiye’ye gönderdi ve eğitim almalarını sağladı. 1934 yılında Ayaşlı ve Kiracıları isimli romanını yayımladı. Soyadı Kanunu çıkınca İsmet İnönü tarafından kendisine Esendal soyadı verildi. 1941 yılında Kabil’deki görevinden istifa etti.

Sonraki Yaşamı

Ülkeye dönüşü sonrası 25 Nisan 1941 tarihinde vefat eden Bilecik milletvekili Salih Bozok yerine meclise girdi. 1950 yılına kadar Bilecik milletvekilliği yaptı.  1942-1950 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği yaptı. 1945 yılında Genel Sekreterlik görevinden kendi isteği ile ayrıldı.

Genel Sekreterlik görevinden sonra edebiyata yöneldi. Ulus, Ülkü, Pazar Postası, Hisar, Türk Dili, Sanat ve Edebiyat, Seçilmiş Hikayeler gibi gazete ve dergilerde öykülerini yayımladı. Yazılarını Mustafa Memduh, M.Ş.E, Mustafa Yalıtkan, İstememoğlu gibi mahlasları kullandı. Bunun nedeni siyasetçi ve edebiyatçı kimliklerini ayrı tutmaktır. Hayatında sadece 1923-1926 ve 1946-1952 yılları arasında edebiyatçılık yaptı. Türk edebiyatçıları arasında önemli bir isim olmayı başardı. Yaklaşık 224 adet öyküsü bulunmaktadır.

Memduh Şevket Esendal, 16 Mayıs 1952 gecesi beyin kanaması geçirerek hayatını kaybetti ve Ankara Cebeci Mezarlığı’na defnedildi.

Memduh Şevket Esendal hayatının sadece 9 yılında kendisini tamamen edebiyata vermişti. Buna rağmen Türk öykücülüğünün en önemli isimlerinden birisi olmuştur. Edebiyata İrtika, Musavver Fen ve Edeb isimli dergilerle başlamıştır. İlk hikayesi 1911 yılında Çığır gazetesinde yayımlanmıştır. 1925 yılında İttihatçı arkadaşları ile çıkardığı Meslek gazetesinde 35 adet hikayesi çıkmıştır. 200’den fazla hikayesi ve 3 romanı bulunmaktadır. 1936 yılında en ünlü eseri olan Ayaşlı ve Kiracıları çıktı.

1942 yılında CHP Roman Armağanında derece aldı. Ayaşlı ve Kiracıları isimli eseri 1989 yılında televizyon dizisi oldu.

Eserleri

SıraEser AdıEser TürüYılı
1.MirasRoman1925
2.Ayaşlı ve Kiracıları Roman1934
3.Hikâyeler-1 Hikaye1946
4.Hikâyeler-2 Hikaye1946
5.Temiz Sevgiler Hikaye1965
6.Ev Ona Yakıştı Hikaye1972
7.Sahan Külbastısı Hikaye1983
8.Vassaf Bey Roman1983
9.Veysel Çavuş Hikaye1984
10.Bir Kucak Çiçek Hikaye1984
11.İhtiyar Çilingir Hikaye1984
12.Hava Parası Hikaye1984
13.Bizim Nesibe Hikaye1984
14.KelepirHikaye1986
15.Gödeli Mehmet Hikaye1986
16.Güllüce Bağları Yolunda Hikaye1992
17.Gönül Kaçanı KovalarHikaye1993
18.Tahran Günlüğü Anı1998
19.Kızıma Mektuplar Mektup2001
20.Oğullarıma Mektuplar Mektup2003
21.Mutlu Bir Son Hikaye2005

Kaynak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa Dön