Çaka Beyliği

1071 Malazgirt Savaşı sonrası Bizans İmparatoru Romen Diyojen’in Alparslan’a esir düşmesi ile Anadolu’daki Bizans egemenliği çökmüş, Ege kıyılarına kadar uzanan Türkmen beylikleri kurulmuştur. Çaka Bey’de bu dönemde Smyrna’da –İzmir ve çevresi– kurulmuştur.

Çaka Bey, Malazgirt Savaşı sonrası Danişmend Gazi’ye bağlı bir beydi. Sultan Alparslan tarafından Anadolu’nu fethi için görevlendirilen Danişmend Gazi’ye bağlı olan Çaka Bey, 1078 yılında Bizans’a yapılan bir akında Bizanslı komutan Kabalika Aleksandr’a esir düştü. Başkent Konstantinopolis’e götürülen Çaka Bey burada İmparator III. Nikiforos Botaneiates tarafından saraya alındı ve kendisine birçok unvan ve imtiyaz verildi. 1081 yılında III.Nikiforos’un yerine tahta I.Alexisos Komnenos geçti. Bunun üzerine Çaka Bey’e verilen bütün unvan ve ayrıcalıklar geri alındı. Çaka Bey ise Bizans’tan ayrılarak Anadolu’ya ya da kendi boyu olan Çavuldurların yanına döndü.

Çaka Bey, Bizans sarayında iken deniz ve denizciliğe büyük ilgi duymuştur. Bu ilgi zamanla tutku derecesine kadar ulaşmıştır. Beylik döneminde ilk Türk donanmasını kuran Çaka Bey; Urla, Çeşme, Foça, Midilli ve Sakız Adası’nı ele geçirerek denizcilikte hızlı bir gelişme kaydetti. Koyun Adaları Muharebesinde Bizans donanmasını yenerek donanma konusunda doruk noktasına ulaştı.

Beyliğin Kuruluşu

Çaka Bey, Türkiye Selçuklu Devleti’nin İznik valisi Ebü’l-Kasım ile Bizans’a karşı ittifak yapmıştır. Bizans’ın İznik’in kuşatması sırasında Ebu’l-Kasım, Bizans’la anlaşmak zorunda kaldı. Kasım’ın Bizans ile anlaşması ittifak planlarını bozulmuş oldu.

1087 yılında Bizans ile Peçenekler arasındaki mücadeleyi fırsat bilen Çaka Bey, günümüzde İzmir olarak adlandırılan Smyrna’yı 8000- 8500 kişilik askeriyle ele geçirdi. Çaka Bey’in buradaki ilk icraatı Rum ustalardan yardım alarak donanma oluşturmak oldu. 40 parçalık bir donanma oluşturan Çaka Bey; ilk Türk donanmasını da oluşturmuş oldu. Bu tarih Türk Deniz Kuvvetlerinin kuruluş tarihi olarak anılmaktadır.

Sınırlarını genişletmek amacıyla çevresinde bulunan günümüzde Foça ve Urla olarak adlandırılan bölgeleri topraklarına kattı.

Çaka Bey, 1089 yılında Midilli Adası’ndan sorumlu olan Alopus’a yazdığı mektupta adayı terk etmesini, aksi halde cezalandırılacağını söyledi; Alopus bu mektuptan sonra adayı terk etti. Çaka Bey, adaya düzenlediği akında hiçbir karşılık almadan Midilli Adası’nı ele geçirdi. Çaka Bey’in adayı ele geçirdiğini öğrenen I. Alexisos adaya hemen bir donanma gönderdi. Çaka Bey adadan ayrıldı. Sakız Adasına bir sefer gönderdi ve 1090 yılında adayı ele geçirdi. Bizans imparatoru hemen bu adaya da bir donanma gönderdi. Bunun üzerine Çaka Bey 8000 Türkmen ile adadan ayrıldı.

19 Mayıs 1090’da Koyun Adaları civarında Dalassenos komutasındaki Bizans donanması ile yaptığı savaşı kazanarak bazı Bizans gemilerini ele geçirdi. Savaşın ardından Dalassenos ile barış görüşmeleri yapan Çaka Bey, Bizans İmparatoru I.Aleksisos tarafından alınan unvanların geri verilmesi ve oğlunun veya kendisinin imparatorun kızı ile evlendirilirse zapt ettiği adalardan geri çekileceğini söyledi. İmparator I.Alexisos bu anlaşmayı kabul etmedi.

Çaka Bey, unvanlarını elinden alan I.Alexisos’a karşı duyduğu nefretten dolayı Bizans’ın başkenti Konstantinopolis’i ele geçirmek için Peçenekler ile ittifak kurdu. Bizans İmparatorluğu ise Kıpçaklar ile anlaşarak 29 Nisan 1091 tarihinde Peçenekleri çocuk ve kadın demeden kılıçtan geçirdi. İmparator böylece Peçeneklerden tamamen kurtuldu. Alexisos bundan sonra hemen Türkiye Selçuklu Hükümdarı I. Kılıç Arslan ile ilişkilerini geliştirmeye başladı.

İmparator Alexisos 1092 yılında Çaka Bey’e karşı Dalassenos ile büyük bir donanma ve kara komutanı Dukas’ı gönderdi. Amacı Çaka Bey’i adalardan ve İzmir’den tamamen çıkarıp; Çaka Beyliği’ne son vermekti. Donanma Çaka Bey üzerine giderken; Bizans ordusu, Çaka Bey’in kardeşi Yalvaç’ın yönetiminde bulunan Midilli Adası’nı kuşattı. Çaka Bey, bu sırada donanması ile beraber adanın açıklarına mevzilendi. . Burada üç aya yakın süre donanma savaşı gerçekleşti. Çaka Bey İzmir’e dönebilme şartıyla teslim oldu ve Midilli’den ayrıldı. Bizans ordusu hemen sonra Sisam Adası’nı ele geçirdi ve oradan Sakız Adası üzerine yürüdü.

Bizans donanması Girit ve Kıbrıs’taki isyanlarla uğraşırken; Çaka Bey, kısa zamanda droman denilen hücum gemileri ile güçlü bir donanma kurdurarak, Ege adaları üzerinde hakimiyetini tekrardan kurdu. Daha sonra Batı Anadolu’yu da kontrolü altına alan Çaka Bey ardından, Edremit, Çanakkale ve Nara Burnu’nu kuşattı. İmparator bunun üzerine tahtı için büyük endişe duymaya başladı.

I.  Alexisos, Selçuklu Sultanı Kılıç Arslan ile Çaka Bey’i birbirine düşürmek için Türkiye Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan’a gönderdiği bir mektupta; Alexisos’un kızı Komnena’nın eserine göre; ‘Senin sultanlığın babandan ve dededendir. Kızıyla evlendiğin Çaka, Alexsisos’a karşı savaş hazırlığı yapmaktadır. Onun planları aynı zamanda sana karşıdır. Bu adamı barış veya kılıç yoluyla hükmün altına alasın’’ yazdı. Kılıç Arslan bu sırada Türkmen uç beylerini egemenliğine almak istiyordu. Bu amacına ulaşması için önündeki en büyük engel Çaka Bey’di. Bunun için Kılıç Arslan, İmparator ile ittifak kurdu.  

Çaka Bey, bu sırada Abidos Kalesi’ni kuşatma altına almıştı. Sultan bu kuşatma sonrası Çaka Bey’e karşı ordusunu harekete geçirdi. Bu ittifaktan haberi olmayan Çaka Bey, I. Kılıç Arslan ile görüşme talep etti. Kendisini karşılayan Kılıç Arslan, ziyafet sırasında kılıç çekerek Çaka Bey’i öldürmüştür. Böylece 17 yıllık Çaka Beyliği yıkılmış oldu.

Çaka Bey’in ölümü üzerine Anadolu büyük bir sıkıntıya girdi. İmparator Aleksisos, Kılıç Arslan’ı Nicaea’dan –günümüzdeki ismi ile İznik– atmak için Avrupa’daki diğer Hristiyan devletlerden yardım istedi. Bunun üzerine I. Haçlı Seferi başlamış oldu. Haçlılar 1097 yılında Nicaea’yı ele geçirerek Bizans’a verdi. Bizans kuvvetleri ise İzmir şehrini karadan ve denizden kuşattı. Şehirde bulunan Türk kumandan şehri Bizans’a teslim etti ancak buradaki 10000 Türk kılıçtan geçirildi. Daha sonra Anadolu’ya doğru ilerleyen Haçlılar Eskişehir’de Selçuklu devletini yenilgiye uğrattı.

Çaka Bey’in Türkmenleri ise Bolvadin ve Alaşehir taraflarına çekildi. Alaşehir’in Bizans kontrolüne geçmesi ardından Gerede civarına geldi.

Çaka Bey, Anadolu için büyük önem arz etmekteydi. Anadolu’yu Bizans seferlerinden koruyan Çaka Bey öldükten sonra, Çaka Bey’i öldüren Kılıç Arslan birçok sıkıntıyla mücadele etmiştir. Türk dünyasını denizcilik ile tanıştıran Çaka Bey Türk dünyasında önemli bir yere sahiptir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa Dön